Faiz Hesaplama

Kısa vadeli ve sabit getirili ürünler genellikle basit faiz kullanır. Uzun vadeli yatırımlar, mevduat ve kredilerde genellikle bileşik faiz uygulanır. Basit faizde I = P×r×t, bileşik faizde A = P(1+r/n)^(nt) formülü kullanılır. 1 yıldan kısa vadelerde fark küçüktür; uzun vadede bileşik faiz dramatik biçimde öne geçer.

Hayır. Faiz oranı (r), yüzde cinsinden ifade edilen getiri oranıdır. Faiz tutarı (I) ise gerçekte kazanılan veya ödenen para miktarıdır. Faiz tutarı = Anapara × Oran × Süre. Örneğin %20 faiz oranı, 50.000 TL anaparada 1 yıl sonra 10.000 TL faiz tutarı demektir.

Standart faiz hesaplamalarında yıllık oran (nominal oran) kullanılır. Aylık hesaplamak için yıllık oran 12'ye bölünür (basit faizde) veya (1+r/12) formülüyle aylık çarpan elde edilir. Bankaların kredi tekliflerinde her zaman yıllık maliyet oranını (YMO) sorgulamalısınız.

Teorik olarak mümkündür; bazı merkez bankaları (ECB, Bank of Japan) negatif faiz politikası uygulamıştır. Bu durumda banka mevduatı zamanla değer kaybeder — müşteri bankaya para yatırmak için faiz öder. Günlük hayatta genellikle pozitif faiz oranları geçerlidir.

Basit faizde: Aylık oran = Yıllık oran / 12. Bileşik faizde: Yıllık efektif oran = (1 + aylık oran)^12 − 1. Örneğin aylık %1,5 bileşik faiz yıllık yaklaşık %19,56 efektif orana karşılık gelir. Bu dönüşüm kredi teklifleri karşılaştırırken kritik önem taşır.

Türkiye'de banka mevduat faizi stopaj vergisine tabidir (2024 itibarıyla TL mevduat için %5–%15, döviz mevduatı için %18). Devlet tahvili ve kira sertifikalarının vergi rejimleri farklılık gösterebilir. Bu araç vergi öncesi brüt faizi hesaplar; net gelir için stopaj oranınızı düşün.

Basit faiz, 1 yıl: I = 100.000 × 0,35 × 1 = 35.000 TL. Bileşik faiz, aylık bileşim, 1 yıl: A = 100.000 × (1 + 0,35/12)^12 ≈ 141.597 TL → Faiz ≈ 41.597 TL. Bileşik faiz yaklaşık 6.597 TL daha fazla kazandırır.

Mevduat faizi: bankaya para yatırıldığında kazanılan faizdir (alacaklı oranı). Kredi faizi: bankadan borç alındığında ödenen faizdir (borçlu oranı). Banka; kredi faizi ile mevduat faizi arasındaki farkı (spread) kar olarak kazanır. Türkiye'de bu spread genellikle 3–8 puan arasındadır.

Reel faiz = (1 + Nominal faiz) / (1 + Enflasyon) − 1. Yıllık %40 nominal faiz, %35 enflasyon ortamında reel faiz = (1,40/1,35) − 1 ≈ %3,7. Eğer nominal faiz enflasyondan düşükse reel faiz negatif olur ve paranızın satın alma gücü azalır.

Bu araç basit ve bileşik faizi genel olarak hesaplar. Konut ve taşıt kredileri eşit taksitli (anüite) yapıda çalışır; aylık taksit formülü T = P × [r(1+r)^n] / [(1+r)^n − 1]. Anapara ve faiz dağılımı için kredi simülasyon araçlarına başvurmanız önerilir.